ĐỘNG CƠ ĐIỆN

ĐỘNG CƠ ĐIỆN

Động cơ điện là gi ?


Động cơ điện xoay chiều là động cơ điện hoạt động với dòng điện xoay chiều.
Cấu tạo và nguyên lý hoạt động
Động cơ gồm có hai phần chính là stator và rotor. Stato gồm các cuộn dây của ba pha
điện quấn trên các lõi sắt bố trí trên một vành tròn để tạo ra từ trường quay. Rôto hình trụ
có tác dụng như một cuộn dây quấn trên lõi thép.

Khi mắc động cơ vào mạng điện xoay chiều, từ trường quay do stato gây ra làm cho rôto
quay trên trục. Chuyển động quay của rôto được trục máy truyền ra ngoài và được sử
dụng để vận hành các máy công cụ hoặc các cơ cấu chuyển động khác.
Phân loại


Ảnh một số động cơ điện


Động cơ điện xoay chiều được sản xuất với nhiều kiểu và công suất khác nhau. Theo sơ
đồ nối điện có thể phân ra làm 2 loại: động cơ 3 pha và 1 pha, và nếu theo tốc độ có
động cơ đồng bộ và động cơ không đồng bộ. Động cơ điện xoay chiều 3 pha
Từ trường quay được tạo ra bằng cách cho dòng điện ba pha chạy vào ba nam châm điện
đặt lệch nhau trên một vòng tròn. Cách bố trí các cuộn dây tương tự như trong máy phát
điện ba pha, nhưng trong động cơ điện người ta đưa dòng điện từ ngoài vào các cuộn dây
1, 2, 3.
Khi mắc động cơ vào mạng điện ba pha, từ trường quay do stato gây ra làm cho rôto quay
trên trục. Chuyển động quay của rôto được trục máy truyền ra ngoài và được sử dụng để
vận hành các máy công cụ hoặc các cơ cấu chuyển động khác.
Động cơ điện xoay chiều 1 pha
Dựa theo nguyên tắc của động cơ không đồng bộ ba pha, người ta chế tạo được những
động cơ không đồng bộ một pha. Stato của loại động cơ này gồm hai cuộn dây đặt lệch
nhau một góc, một dây nối thẳng với mạng điện, dây kia nối với mạng điện qua một tụ
điện. Cách mắc như vậy làm cho hai dòng điện trong hai cuộn dây lệch pha nhau và tạo
ra từ trường quay. Động cơ không đồng bộ một pha chỉ đạt được công suất nhỏ, nó chủ
yếu được dùng trong các dụng cụ gia đình như quạt điện, máy hút bụi, máy bơm nước…
Động cơ điện một chiều
motor điện một chiều
Động cơ điện một chiều là động cơ điện hoạt động với dòng điện một chiều.
Nguyên tắc hoạt động
Stator của động cơ điện 1 chiều thường là 1 hay nhiều cặp nam châm vĩnh cửu, hay nam
châm điện
, rotor có các cuộn dây quấn và được nối với nguồn điện một chiều, 1 phần
quan trọng khác của động cơ điện 1 chiều là bộ phận chỉnh lưu, nó có nhiệm vụ là đổi
chiều dòng điện trong khi chuyển động quay của rotor là liên tục. Thông thường bộ phận
này gồm có một bộ cổ góp và một bộ chổi than tiếp xúc với cổ góp.
Nguyên tắc hoạt độngcủa động cơ điện một chiều

Pha 1: Từ trường của rotor cùng
cực với stator, sẽ đẩy nhau tạo ra
chuyển động quay của rotor

Pha 2: Rotor tiếp
tục quay

Pha 3: Bộ phận chỉnh điện sẽ đổi
cực sao cho từ trường giữa stator
và rotor cùng dấu, trở lại pha 1

Nếu trục của một động cơ điện một chiều được kéo bằng 1 lực ngoài, động cơ sẽ hoạt
động như một máy phát điện một chiều, và tạo ra một sức điện động cảm ứng
Electromotive force (EMF). Khi vận hành bình thường, rotor khi quay sẽ phát ra một điện
áp gọi là sức phản điện động counter-EMF (CEMF) hoặc sức điện độngđối kháng, vì nó
đối kháng lại điện áp bên ngoài đặt vào động cơ. Sức điện động này tương tự như sức
điện động phát ra khi động cơ được sử dụng như một máy phát điện (như lúc ta nối một
điện trở tải vào đầu ra của động cơ, và kéo trục động cơ bằng một ngẫu lực bên ngoài).
Như vậy điện áp đặt trên động cơ bao gồm 2 thành phần: sức phản điện động, và điện áp
giáng tạo ra do điện trở nội của các cuộn dây phần ứng. Dòng điện chạy qua động cơ
được tính theo biều thức sau:
I = (V − V ) / R
Nguon Phan Dien Dong Phan Ung
Công suất cơ mà động cơ đưa ra được, được tính bằng:
P = I * (V )
PhanDienDong
Cơ chế sinh lực quay của động cơ điện một chiều

Một máy điện một chiều đang được tháo ra đại tu.
Khi có một dòng điện chạy qua cuộn dây quấn xung quanh một lõi sắt non, cạnh phía bên
cực dương sẽ bị tác động bởi một lực hướng lên, trong khi cạnh đối diện lại bị tác động
bằng một lực hướng xuống theo nguyên lý bàn tay trái của Fleming. Các lực này gây tác
động quay lên cuộn dây, và làm cho rotor quay. Để làm cho rô to quay liên tục và đúng
chiều, một bộ cổ góp điện sẽ làm chuyển mạch dòng điện sau mỗi vị trí ứng với 1/2 chu
kỳ. Chỉ có vấn đề là khi mặt của cuộn dây song song với các đường sức từ trường. Nghĩa
là lực quay của động cơ bằng 0 khi cuộn dây lệch 90
o
so với phương ban đầu của nó, khi
đó Rô to sẽ quay theo quán tính.
Trong các máy điện một chiều lớn, người ta có nhiều cuộn dây nối ra nhiều phiến góp
khác nhau trên cổ góp. Nhờ vậy dòng điện và lực quay được liên tục và hầu như không bị
thay đổi theo các vị trí khác nhau của Rô to.
1. Phương trình cơ bản của động cơ 1 chiều:
E= K Φ.omega (1)
V= E+Rư.Iư (2)
M= K Φ Iư (3)
Với:
- Φ: Từ thông trên mỗi cực( Wb)
- Iư: dòng điện phần ứng (A)
- V : Điện áp phần ứng (V)
- Rư: Điện trở phần ứng (Ohm)
- omega : tốc độ động cơ(rad/s)
- M : moment động cơ (Nm)
- K: hằng số, phụ thuộc cấu trúc động cơ
Điều khiển tốc độ
Thông thường, tốc độ quay của một động cơ điện một chiều tỷ lệ với điện áp đặt vào nó,
và ngẫu lực quay tỷ lệ với dòng điện. Điều khiển tốc độ của động cơ có thể bằng cách
điều khiển các điểm chia điện áp của
bình ắc quy, điều khiển bộ cấp nguồn thay đổi
được, dùng điện trở hoặc mạch điện tử... Chiều quay của động cơ có thể thay đổi được
bằng cách thay đồi chiều nối dây của phần kích từ, hoặc phần ứng, nhưng không thể được
nếu thay đổi cả hai. Thông thường sẽ được thực hiện bằng các bộ công tắc tơ đặc biệt
(Công tắc tơ đổi chiều).
Điện áp tác dụng có thể thay đổi bằng cách xen vào mạch một điện trở nối tiếp hoặc sử
dụng một thiết bị điện tử điều khiển kiểu chuyển mạch lắp bằng Thyristor, transistor hoặc
loại cổ điển hơn nữa bằng các đèn chỉnh lưu hồ quang Thủy ngân. Trong một mạch điện

Đối tác
khách hàng của Mẫn Phát